Günümüz Yetiştiriciliğinde Türkiye Jokey Kulübü 

REŞAT KÖSTEM

Türkiye Jokey Kulübü (TJK) batı ülkelerindeki gibi “yarış otoritesi” olmak amacıyla, 1950 yılında kuruldu. Süreç farklı yönde gelişse de yarış ve müşterek bahis organizasyonunu Tarım Bakanlığı adına düzenleme yetkisiyle “yarış müessesesi” olarak, 1953 yılında göreve başladı. Bakanlık 6132. Sayılı Yasaya göre, yarış ve müşterek bahis organizasyonundaki yetkilerini, denetim koşuluyla ve belli süreler için TJK’ya devrediyor.

Türkiye’de yaklaşık 100 yıldır düzenlenen çağdaş yarışlarda, safkan Arap ve İngiliz atları start alıyorlar. TJK yarış atı yetiştiriciliğinde, 70’li yıllardan itibaren açtığı pansiyon haralar, aşım istasyonları ve satın aldığı aygırlar, bu konulardaki altyapı yatırımları, sağladığı ekip ve ekipmanlarla etkin bir rol oynuyor.

TJK ÖNCESİ YETİŞTİRİCİLİK   

Safkan Arap atları, Osmanlı İmparatorluğu’nun “doğal” harası kabul edilen Arabistan yarımadasından sağlanıyordu. O topraklar elden çıkınca, safkan Arap atı yetiştiriciliği 1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde yeniden başladı diyebiliriz. 1924 yılında ağırlık verilen ıslah (iyileştirme) çalışmaları çerçevesinde 867. Sayılı Yasa ile kurulan Haralar Teşkilatı ile atçılık çalışmaları yeni bir yön kazandı. 1924 yılında Bursa/Karacabey, 1928’de Malatya/Sultansuyu haraları yeniden yapılandırılıp, 1934 yılında da Eskişehir/Çifteler Harası, bugünkü yerine taşındı.

Safkan Arap atları için Arabistan Yarımadasında gelenekselleşen şecere (soyağacı) tutma özelliği, Türkiye’de safkan Arap atı yetiştiriciliğinin kuruluş dönemi ve sonrası için büyük avantaj oldu. 1926 yılında çıkarılan 904. Sayılı Islahı Hayvanat Yasasında da soy kütüğü ve soy ağacı gibi çağdaş yetiştiriciliğin “olmazsa, olmazları” zorunlu hale getirilince, Türkiye’deki safkan Arap atlarının kan hatları tartışılmayacak biçimde netleşti. Arap atı yarış yetiştiriciliğinde günümüzün önder ülkelerden olan Türkiye’nin, bu konuda eksiksiz, kusursuz ve “örnek alınabilecek” safkan Arap atı soy kütüklerine sahip olduğunu söyleyebiliriz.

Türkiye’de safkan Arap atçılığının kurucu aygırları; Küheylan ve Seklavi soyundan gelmektedir. Bunlardan Sa’ad vücut güzelliği, Berk ahenk ve eşkal, Kuruş yüksek karakter, kemik yapısı ve yumuşak huyluluğu, Al Kuruş ve Seklavi zerafet, asalet ve vücut güzelliği, Hilalü Zaman ise hız, dayanıklılık ve güzel görünüşü Arap atçılığına kazandırmıştır.

Türkiye’de safkan İngiliz atı yarışları ise, 1925 yılından itibaren yurt dışından alınan safkanlarla devamlılık kazandı. 1928-1950 yılları arasında Karacabey Harası’nda thoroughbred yetiştiriciliğine başlanarak, İngiliz atçılığımızın oluşumu da devlet öncülüğünde gerçekleşti. Karacabey aygır kadrosundaki Onyx II (Chulo-Orberose/Gardefeu), Lord Astor’un ölen Cash Book’un yerine hediye ettiği Legal Fare (Manna-Book Law/Buchan) ve Sir Percy Loraine’den alınan, St. Leger üçüncüsü Coup de Roi (Winelot-Sky Royal/Sky Rocket) İngiliz atı yetiştiriciliğimizin öncü aygırlarıdır.

1946 yılından itibaren sayıları her geçen gün artan özel haralarla da İngiliz atı yetiştiriciliğinde hızlı bir gelişim yaşandı. Bu süreçte William Giraud Ekürisi’nin aygırı Wings Of Song (Solario-Fildfare/Bosworth), yavruları 6 kez Gazi Koşusu kazanan, Şadi Eliyeşil Ekürisi’nin aygırı Cihangir (Hyperipon- Fair Profit/Fair Trial) ve unutulmaz şampiyonların babası Prince Tudor (King Of The Tudors-Fragrant Honey/Honreway), TYAYSD tarafından Türkiye’ye getirilen Guersillus (Guersant-Cantarilla/Windsor Slipper), Özdemir Atman’ın aygırları Caerlaverock (Hyperion-Blue Angel/Blue Peter) ile Castle Rising (Blakeney-Christchurc/So Blessed) ve Kura Ekürisinin aygırı Our Guile (Court Martial-Lady Grand/Solario) yarışçılığımıza damga vuran isimler oldular.

TJK VE YETİŞTİRİCİLİK 

TJK’nın kurulduğu yıllarda, ülkede yaklaşık 200 safkan yarış atı vardı. Yarışlara ilgi arttıkça, bu sayının azlığı görüldü. TJK’ya ilk talepler İngiliz atı yetiştiriciliği konusunda gelmeye başladı. Özel haralar, her geçen gün büyüyen İngiliz atı yarışçılığına yetecek sayıda safkan yetiştiremiyordu. Hara sahibi yetiştiriciler, aygırlarına yabancı kısrak çekerken ve safkan satarken “doğal olarak” seçici davranıyorlardı. Bu durumun fırsat eşitliğini zedelediği ve yeni atçıların sahaya gelişini engellediği gerekçesiyle, TJK’nın pansiyon hara kurması ve yurt dışından nitelikli aygırlar getirerek küçük ölçekli atçılık yapanlara yardımcı olması isteniyordu.

Bu istekleri dikkate alan TJK, “pansiyon hara” düşüncesini hayata geçirmek için 60’lı yıllarda girişimlere başladı. İlk olarak, sağlık sorunları nedeniyle atçılıktan kopmayı düşünen Prens Halim Sait’in Baltacı Çiftliği gündeme geldi. Görüşmelerin olumlu sürdüğü söylenirken, Prensin ani ölümü nedeniyle alım gerçekleşmedi. Bir süre gündemden düşen projenin ilk startı, 1972 yılında pansiyon hara kurulması için İzmit’te alınan yer ve İngiltere’den getirilen Karoo (Milesian-Hedgerow/Horn Beam) ve Kamalpour (Relko-Khairunissa/Prince Bio) adlı aygırlarla verildi. 2 yaşlı şampiyon Karaali (Karoo-Şirin/Guersillus) ile 1976 yılı Kısrak Koşusu galibi Tatlım (Kamalpour-Aydan/Alopecio) bu aygırların ilk jenerasyon yavrularındandır.

Sonraki yıllarda; 2000 İzmir/Torbalı ve Adana/Seyhan aşım istasyonları, 2001 Karacabey ve Mahmudiye pansiyon haraları, 2002 İstanbul/Silivri Aşım İstasyonu ve 2003 Şanlıurfa Arap Atı Pansiyon Harası hizmete girdi. Aynı dönemden itibaren Avrupa ve ABD’nin başarılı aygırları TJK tarafından satın alınarak Türkiye’ye getirilmeye başlandı. Aralarında yer alan Common Grounds (Kris-Sweetly/Lyphard), Doyoun (Mill Reef-Dumka/Kashmir II), Manila (Lyphard-Dona Ysidra/Le Fabuleus), Red Bishop (Silver Hawk-La Rouquine), Sea Hero (Polish Navy-Glowing Tribute/Graustrak) gibi isimler, yarış ve yetiştiriciliğimize katkı sağladılar.

2010 yılında; 26’sı TJK’nın, 38’i misafir olmak üzere toplam 64 İngiliz aygırı TJK tesislerinde aşım yaptı. Aynı yıl; Victory Gallop (Cryptoclearance-Victorious Lil/Vice Regent), Divine Light (Sunday Silence-Melt Sport/Northern Taste), Cuvee (Carson City-Christmas Star/Star De Naskra), Dehere (Deputy Minister-Sister Dot/Secretariat), Lion Heart (Tale Of The Cat-Sutin Sunrise/Mr. Leader), Powerscourt (Sadler’s Wells-Rainbow Lake/Rainbow Quest) TJK aygırları arasında yer alıyorlardı.

TJK’nın bu yıllarda safkan Arap aygırları da oldu ama daha sonra bunları TİGEM’e devretti ama safkan Arap atı yetiştiricilerine Mahmudiye Pansiyon Hara ve Şanlıurfa Aşım İstasyonunda verdiği hizmetleri aralıksız sürdürüyor.

GÜNCEL DURUM

Günümüzdeki tabloya safkan Arap atçılığı yönünden bakacak olursak, TİGEM bünyesindeki Karacabey, Sultansuyu ve Anadolu Tarım İşletmesinde 19 farklı kan hattına sahip aygırlar ve 49 farklı kan hattına sahip kısraklarla safkan yetiştiriciliği yapılıyor. 2021 yılında, 27 aygırın yavruları canlı tayların yanı sıra Özgünhan (Özgün-Neame.39/Yozgatlı.1), Altaha (Sehanbey-Mebruke.77/Çeliker), Tamerinoğlu (Tulyad-Neame.45/ Ersoylu), Turbo (Rikardo-Gülbanaz/ Özüşan), Ayabakan (Özgün-Zafire.15/Hilalüzaman.25), Baba Mevlüt’un (Caş-Tigress Lass/ Wiking) dondurulmuş spermaları da satıldı. Bu aygırlardan uluslararası üne sahip ve spermaları yurt dışında da alıcı bulan Turbo’nun (Rikardo-Gülbanaz/Özüşan) ölümü, safkan Arap atı yetiştiriciliğimiz için büyük bir kayıp oldu.

TJK, pandemi sürecinde yetiştiricilere ekonomik anlamda katkı sağlamak amacıyla, özel aygırların aşım bedelleri hariç, kulübe olan borçlarını 6 ay süre ile erteledi. Ödemelerini düzenli gerçekleştirenlere yapılan indirim kapsamını genişletip, süresini de uzatarak, sektöre katkı sağladı.

TJK Mahmudiye Arap Atı Pansiyon Harası ve Şanlıurfa Aşım İstasyonunda bu yıl, 32 misafir aygırla 949 aşım gerçekleştirildi. Aygır sayısı geçen 3 yıla göre az da olsa artarken, promosyonlara rağmen, çekilen kısrak sayısında -2020 yılına göre- %21,69 düşüş yaşandı. Bunun Arap atı yarışlarına etkisini, 2024 yılında göreceğiz. 2021 yılı muayene sonuçları ve boş kısrak sayıları henüz kesinleşmediği için bu başlıklardaki resmi bilgilere sahip değiliz.

TJK İngiliz atı yetiştiricilerine Karacabey Pansiyon Hara, Adana/Seyhan, İstanbul/ Silivri, İzmir/Torbalı, İzmit ve Şanlıurfa aşım istasyonları olmak üzere farklı bölgelerde bu yıl da hizmet verdi. Aşımlarda TJK’nın 11, misafir 43 olmak üzere toplam 54 aygıra 2848 kısrak çekildi. Kısrak sayısında önceki yıla göre, %08,64’lük artış oldu. TJK’nın geçen sezon aşım yapan aygırlarından Daredevil (More Than Ready-Chasethewildwind/Forty Niner), 3 yaşlı yavruları Swiss Skydiver (Daredevil-Expo Gold/Johennesburg) ve Shedaresthedevil (Daredevil-Starship Warpspeed/Congrats) 2020 ABD yarışçılığında adeta gündem oluşturunca, geldiği ülkeye kiralandı ve 2021 sezonunda, 25 bin $ bedelle ABD’de aşım yaptı. Swiss Skydiver 3 yaşlı dişi safkanlar dalında 2020 Eclipse Ödülü kazanan isim oldu.  Shedaresthedevil ise geçen yıl G1 Kentucky Oaks galibiyeti ile dikkatleri üzerine çekmişti. Bu yıl da G2 Azeri St., G1 Clement L. Hirsch St. ve G1 La Troienne St. gibi önemli koşular kazandı.

VICTORIE PISA
VICTORIE PISA

VICTOIRE PISA VE KLUGER

TJK’nın 2021 yılı aygır kadrosuna Victoire Pisa (Neo Universe-Whitewater Affair/ Machiavellian) ve Kluger (King Kamehameha-Addicted/Diktat) Japonya’dan katılan isimler oldular. 2011 yılına 11 Mart günü Japonya’daki deprem ve tsunami felaketi damga vururken, 26 Mart günü Japonya’dan gelen Victoire Pisa’nın G1 Dubai World Cup’ı kazanması, tüm yarış dünyasını mutlu etmişti. Bu koşuyu Meydan Hipodromu’nda Japon meslektaşlar ve hipodromdaki Japon yarışseverlerle birlikte izlemek, onların koşu sonrasındaki mutluluklarına ortak olmak, bizler için de unutulmaz bir anı… 

KLUGER
KLUGER

Victoire Pisa 3 yaşlı döneminde, G1 Satsuki Sho (Erkek Tay Deneme) ve G1 Arima Kinen’den birincilikle ayrılarak Japonya’da “Yılın Şampiyon 3 Yaşlı Erkek Tayı” seçilmişti. G1 Dubai World Cup’ı kazanan ilk Japon atı olması ve ülkenin zor günlerinde yarattığı moral, ona “2011 Yılın Atı” unvanını da getirdi. Yarış hayatını o yıl noktalayan Victoire Pisa, 2012’de haraya alındı ve 2016 yılında 2. jenerasyon yavrularıyla lider aygır oldu. Diğer aygırımız, uzun yarış hayatı olan 2012 doğumlu Kluger, aygırlık kariyerine bu yıl Türkiye’de başladı. İlk sezonunda yapılan 64 aşım başvurusu, ondan beklentilerin yüksek olduğunu gösteriyor. TJK’nın yeni aşım sezonuna, farklı kıtalardan alacağı “gündem yaratacak” aygırlarla gireceği söyleniyor.          

mehmet

BOSPHORSE Dergisi Genel Yayın Yönetmeni

%d blogcu bunu beğendi: